BUKEL TI RENGNGAT
Ababa a Drama ni
PELAGIO A. ALCANTARA
Dagiti Taona: Damiyao
Linnaay
Nimmay
Dagiti Agsala
Lugar: Iti maysa a purok iti kabanbantayan ti Ilokos
Panawen: Iti tartaraudi a panawen dagiti Kastila iti Pilipinas
Ti Kakaisuna nga Eksena
ITI KABAKIRAN nga asideg iti balay dagiti Itneg. Panipngeten. Adda ababa a bangko iti makannawan. Ken gatong a bumegbeggang. Iti adayo, adda anaraar ti apoy. Pagammuan, mangngeg ti togtog ken ungor ti gangsa a sarunuen ti tangguyob. Rummuar dagiti agsala. Kalpasan ti sala, sumrek ni Linnaay. Naliday. Nakasab-at ti bungonna. Agsarimadeng iti tengnga a kasla agallingag. Mangngegna ti ungor dagiti tambor. Yangadna ti ulona. Pumigsa ti togtog.
Linnaay: Ti sala, mangrugin ti sala: (Agapput a bulonna ti
agtugaw) Kumita iti adayo) Damiyao, Damiyao,
apay a baybay-annak? (Adda maallingagna a
sumungad. Italmegna ti barukongna a kasla
agpadaan)
Damiyao: (Sumrek) Linnaay…Addaakon, Linnaay ……
Linnaay: (Di agkir-in. Di tumaliaw)
Damiyao: Linnaay, siak ni Damiyao. (Agtakder iti likudanna)
Linnaay: Apay nga immayka, Damiyao? Apay a pinanawam
ti sala?
Damiyao: Addan ti sibubukel a tribu iti salaan, Linnaay.
Linnaay: Maragsakan ti sibubukel a tribu iti ragsak nga
agpaay kenka
Damiyao: Ket gapu ta sika laengen ti kurangna, saanka kadi a
maragsakan gapu kaniak?
Linnaay: (Saan a tumaliaw.) Diak ammo, Damiyao…
Damiyao: Apay a dika tumalantan, Linnaay. Ur-urayendaka
dagiti tattao iti purok a sumala.
Linnaay: Ania ti mamaay ti sala kaniak ita…Ammom
Damiyao, a tunggal sala iti purok addaak latta, ken
nagsalsalaak a siraragsak, ngem –
Damiyao: Agsalaka ita a rabii tapno ipaneknekmo kaniak ken
iti tribu nga awan ti gura ken saem a nabati ita
nakem.
Linnaay: (Sumango) Damiyao, ditoy barukongko a kas met
itoy nakem awan ti naidulin a gura ken saem.
Ngem diak umay agsala tapno paneknekak daytoy
iti siasino man.
Damiyao: Ladingitek iti kastoy a mapaspasamak, Linnaay.
Ngem agpadata a di makaturay…
Linnaay: (Agyegyeg dagiti abagana ket agdumog a kasla
madupoy)
Damiyao: (Darasenna nga iggaman dagiti abagana a
bataken). Linnaay nga impatpategko, ania ti kueem?
Linnaay: (Kumita iti adayo) adda malagipko, Damiyao…
Damiyao: Ania ti malagipmo, Linnaay?
Linnaay: Malagipko ti naragsak a biagta. Ti lima a panagani
ken ti daksanggasat a panagtiponta kas agassawa.
(Agdumog)
Damiyao: (Palusposanna) Pagdanagennak man, Linnaay…
Linnaay: Malagipko ‘di damo a panagsarakta. Aggapuka iti
bantay a nagawit iti kayo –
Damiyao: Ket sumungadka met a nakasusuon iti damili
manipud iti ubbog. Pinainumnak iti danumno.
Immisemka ket kimmaro ti wawko…
Linnaay: (Tumakder) Wen. Ket nakitak ti sukog ken siglat
ti kinalalakim. Iti saan a mabayag, inrusodmo ti
Gayang ni Ayat iti sango ti agdan da Ama ken Ina.
Malagipmo daydi aldaw a panangipanawmo
kaniak? Narungsot dagiti karayan. Nasipnget
dagiti rangkis, ngem anian a nagtalged ti
kinibinta nga ayat a limmasat.
Damiyao: Wen, Linnaay, malagipko. Pinarmekta ti buteng
ken patay kadagiti derraas.
Linnaay: (Yegyegen dagiti abagana, sa agdumog)
Naim-imbag koma payen, Damiyao, no
naikaglisak la ngaruden iti rangkis idi…
Damiyao: (Sappuyotenna) Dika agisawang ti kasta,
Linnaay. Dika koma tagipaiten –
Linnaay: (Sumango a masuron) Wen, tagipaitek man
unay: Kalpasan ti lima a panagani a
panagdennata iti daytoy a taeng, maibturak
ngata ti panangpanawmo kaniak, Damiyao? Ket
ti ‘nia a gapu? Gapu laeng iti keddeng a
masapul a maparaburanka iti anak a diak
kabaelan nga insagut kenka? Damiyao, no
mariknam la koma… (Agdumog)
Damiyao: Ngamin, ta ti biag awan anagna no awan ti
anak.
Linnaay: Kaniak, awan pateg ti biag no mapukawka!
Damiyao: Saanko a basol, Linnaay. Inurayta ti lima a
buras, naunday a panaguray…
Linnaay: (Musiko…..Kumita iti sango) Ngem ania koma
ti maysa nga anak a mayarig iti bukodta a biag?
Ti biag ti ayan-ayatta iti taeng ti dungngo ni
asawa? (Sumango ken Damiyao)Damiyao,
ibagam man kaniak no ania dayta a banag a
mangted ti panagtarigagay ni lalaki a maaddaan
iti maysa nga anak? Awan kadin ti pateg ken
anag ti panagbiagta, ti panangitukit ken
panagapit, ti panagdenna dagiti dua nga
agpinnateg a kas naan-anay nga agassawa?
(Iti sango) Apay a ti paglintegan daytoy a tribu
isut’ mangeddeng iti kinarukop ti napudno a
panagpinnateg babaen ti maysa a pagteng a ti
laeng Dios ti makabael a mangeddeng? Ania a
linteg daytoy? Manon a bubong ni Ayat ti
narsuod gapu iti kastoy a kinamaag dagiti
pammati? Manon a sabong daytoy a tribu ti
nakettel tapno mairuknoy laeng iti laem ti
pannakailunod? (Sumango ken Damiyao) Saan a
mabalin, Damiyao! Bukelnak met a talaga daytoy
a tribu nga inay-ayat ken ipatpategko! (Agdumog)
Ngem anian a nagsaem! Ipapilit ti linteg nga
aginnaddayota! (Rumasok) ‘Yanna ti ararua daytoy
a linteg? Ah, Damiyao, no umayak tumalantan,
umayak tapno umayko yikkis ti kinarukop dagitoy
a pammati a nangipatawid iti daytoy a dusa iti
awan gawayna a babai. (Ikanayonna ti agtugaw)
Damiyao: (Dagusenna ti mangsappuyot) Umayka iti
pasala, Linnaay?
Linnaay: No umayak, iti maysa a gapu. Karitek ti
panguluen ti tribu ket ibagak a saan, saan a
nainkalintegan daytoy a pannusa!
(Sumango)Damiyao, naikarika a para kaniak.
Awan ti sinoman a mangtagikua kenka no saan
a siak. Bay-am a siak ti umuna a babai iti
purok a mangsalungasing ti linteg ti
tribu. Bay-am a siak ti umuna a mangilunod ti
linteg nga agkuna a panawannak tapno padasem
manen ti kinalalakim iti sidong ti sabali a babai.
Damiyao: Linnaay, laisendak dagiti lallaki gapu ta saannak
a maikkan iti anak, ken masapulko ti maysa nga
anak tapno maibatik ti naganko iti pulitayo.
Linnaay: Tarigagayam ti anak, Damiyao, ngem siak
tarigagayak ni Patay. (Aglusdoy)
Damiyao: Linnaay…..(Batakenna)
Linnaay: Awanen ti serserbik nga agbiag. Kayatkon ti matay…
Damiyao: Saan, Linnaay, saan. (Ipatugawna)
Linnaay: (Sumango) Ania a gapu ti pagbiagak?
Mangtedka iti maysa laeng a gapu tapno
padasek ti agbiag, Damiyao!
Damiyao: Adda pay gundawaymo iti sabali a ragsak.
Linnaay: Sabali a ragsak? Maymaysa ti ragsakko!
Damiyao: Iti sabali a lalaki a masarakamto …
Linnaay: Maymaysa ti lalaki iti biagko.
Damiyao: Agkuyogta a mapan iti sala. Addanto maysa a
makasiput kenka ket isunto daytoy ti kagasatmo.
Sino ti makaibaga nga iti daytoy baro a sidong
rumusingto ti bukel a di timmubo iti biagta?
Linnaay: Natayen ti essemko iti sabal a sidong.
Damiyao: (Nasaem) Kasta met kaniak, Linnaay.
Maymaysa ti kas kenka iti biagko.
Linnaay: (Tumakder sa sumango) Makunam ngata iti
kasta, Damiyao! Nupay ita a rabii, iti aweng
dagiti gangsa, ur-urayennakan ni Nimmay.
(Agimon) Ni Nimmay, Damiyao! Ubing ken
napintas! (Agarte) Nagasgasatka, Nimmay! Idi
siak ti mairuknoyan iti sala, amin dagiti babbai
iti purok, nagsalada. (Nalamuyot a sonata) Ita
a rabii, agsalada a para kadakayo ken Damiyao
tapno patalgedandan ti panagtiponyo. Bareng
sikanton ti makaited ti diak naipaay. Bareng!
(Sumango) Ngem kasano ti katalged daytoy a
sala a mangibaga nga uray ni napintas a
Nimmay agbanagto met a saan a mapaay?
Damiyao: (Tumakder) saan a kas kenka ni Nimmay a
naruam iti trabaho. Sika ti kagagetan ken
kadungnguan nga asawa iti puroktayo, Linnaay.
Linnaay: (Makasair) Nagsam-iten a denggen. Ngem
ania ti naitulongna kaniak ti kinagaget ken
kinadungngok a kas asawa?
Damiyao: Nangted kaniak it umdas a ragsak
Linnaay: Ragsak a nangilunod kaniak… Awan ti di
agkuna a ti daydi arabii a siak ti kararagsakan a
babai … a siakto ti mangarkos iti kinalalakim iti
marukon-rukod nga ubbing … ta nakitada iti
namsek a bin-i iti ganus ken kayaw ‘toy bagik
Damiyao: Pudno, Linnaay, Nakitak idi pinainumnak iti
danummo, idi nagsalaka iti salon. Dimmarang ti
bagik iti daydi lung-aymo ken lungpom iti
kumpas dagiti kongkong. Impakdaarmo ti lailo
dagiti lanut ken indayon ti angin iti tanap ken
turturod. Amin a mata naiturongda amin iti
sukogmo a nasam-it ken ayamuommo a kari. Iti
barukongko, nagukradka a sabong a naginakbay
iti ayat ken biag… Siak ti kagasatan a lalaki iti
lubong, Linnaay.
Linnaay: Nalabit, Damiyao. Nalabit a saanta a maikari
nga agpinnateg iti agnanayon. (Adda gaw-
atenna – ti bungon)
Damiyao: Adda gayam bungonmo. Sadino ti panggepmo a
papanan, Linnaay?
Linnaay: (Musiko – nalamuyot a naliday) Pumanawak,
Damiyao. Apaman nga lumgak ti lawag. Inton
agpatingga ti karbengak a kas asawam. Uray ta
naisaganakon daytoy a balay iti isasangpet ni
Nimmay.
Damiyao: Saan, Linnaay, saanka a pumanaw. Agnaedka
ditoy. Kukuam daytoy a taeng. Binangonko a
para kenka. Agyanka ditoy agingga iti kayatmo.
Linnaay: Ket dakayo ken ni Nimmay - -
Damiyao: Mangbangonakto iti sabali a balay.
Linnaay: Saan, Damiyao! Nagpatingngan ti karbengak iti
daytoy a balay. Awanen ti pategna kaniak.
Agsubliak iti balay a nakaiyanakak.
Damiyao: Ngem bukodmo a balay daytoy. Duata a
nangbangon.
Linnaay: Wen, balayko daytoy agingga iti sika ti asawak.
Damiyao: Ket no madika nga agnaed, dika koma panawan ti
purok. Taripatuem koma dagiti talon kem uma a
dinalusak a para kenka.
Linnaay: (Iti agpasugnod a timek) Isagutmo idan ken
Nimmay. Saankon a masapul.
Damiyao: (Masair) Awan man laeng iti maysa a
tagipatgem a nagrigrigatak a para kenka,
Linnaay.
Linnaay: Malaksid ti maysa a banag, Damiyao: malaksid
daytoy a kuentas (Itanggayana)
Damiyao: Yamanek, Linnaay. Idulinmo koma daytoy a
kuentas. ‘Ammodtoy ‘ta yukkorko manen
(Alaenna nga ikuentas kenkuana)
Linnaay: (Ay-ayamenna dagiti tinukel a nakadumog)
Idulinko daytoy a pakalaglagipak di ayatmo. Iti
sadino man a papanak, isursurotko daytoy a
tanda, Damiyao. Ket ladingitek man unay ta
awan man laeng ti mabalinko nga ibati a kas
lagip ti panagayatko kenka.
Damiyao: (Musiko) (Sappuyotenna) Ti dungngom ken
kinapudnom isuda ti imbatim a tanda. Kas iti
kuentasmo, bilangekto ti kada dungngom a
katukad ti kada bukel dagita lailom. Kopikopam
koma, Linnaay. Kuentas daydi Ina dayta.
(Mangngeg ti pumigpigsa nga awing ken togtog
manipud iti salon. Agallingag ni Linnaay)
Linnaay: Birbirokendakan iti salaan. Mangngegko ti
naganmo nga ipukpukkawda. Pangngaasim,
agsublikan iti purok. Mapankan.
Damiyao: Awan ti ganatek, Linnaay. Makauray ti sala.
Linnaay: Ngem kaguradakanton dagiti panguluen. Masapul
a mapankan. Matektekan itan ni Nimmay.
Damiyao: Makauray ni Nimmay.
Linnaay: Kaasiam ni Nimmay. Ingkan.
Damiyao: Agingga ti ibagam kaniak nga awan sakit ti
nakemmo.
Linnaay: Awan, awan ti sakit ti nakemko.
Damiyao: Ibturanta dagitoy gapu iti tribu.
Linnaay: Ammok, ammok unay …
Damiyao: Pakirdem koma ‘ta nakemmo, ket no - -
Linnaay: (Dagus a sippawenna) Ket no saanka nga
agballigi – ngem saan, saan, Damiyao.
(Kaptanna ti takiagna) Saan, diak kayat a
mapaayka pay!
Damiyao: No mapaayak manen, Linnaay, ikarik nga
agsubliak a dagus kenka!
Linnaay: (Apputenna ti ngiwat ni Damiyao) Dika
agisawang iti kasta, Damiyao!
Damiyao: Pudno, Linnaay. Uray anianton ti
mapaspasamak. (Agin-inayad a tumakder)
Pagkibbaywem ti barukongko, Damiyao!
Damiyao: Apay, Linnaay? (Situtugaw pay laeng)
Linnaay: (Sumango) Agsipudta yaradokto manen dagitoy
tumengko a dumawat kadagiti diosen a
paayennaka koma ni Nimmay tapno mapasublika
kaniak, Damiyao.
Damiyao: Ikararagmo koma a maparaburannak iti anak.
Idawdawatmo, Linnaay. Ket no kalpasan ti
panangidawdawatmo ket matnagto laeng ti bukel
iti rengngat, isunton ti panagsublik kenka.
(Tumakder) agtarayakton nga umay iti sidongmo
iti agnanayon.
Linnaay: Damiyao! (Kayatna nga arakupen)
Damiyao: Linnaay, biagko… (Iggamanna dagiti imana)
Linnaay: Ur-urayenka iti tunggal kanito. (Agdumog)
(Pumigsa ti uni ti tambor ken tangguyob ……
musiko)
Damiyao: (Umaddang nga agsanud ken siiiggem kadagiti
takiag ni Linnaay a nakadumog ken aglulua)
Linnaay, panawankan. Innakon… Dios ti agbati.
Linnaay: (Idi makalikod ni Damiyao. Yangadna ti rupana.
Awanen ni Damiyao) Damiyaoooo! (Aganug-og
iti rabaw ti bangko) (Sumrek ni Nimmay.
Madanonna ni agsangsangit a Linnaay iti sigud
nga yanna. Sumardeng idi madlawna ti sumrek)
Nimmay: Linnaay, Linnaay, umayak man?
Linnaay: Nimmay, sika? Ania ti masapulmo? (Saan a
tumaliaw)
Nimmay: Immayak, Linnaay, a kas maysa a kabsat.
Linnaay: Tapno nayonam pay ti saem a sagabaek.
Pinalubosakon ni Damiyao. (Agdumog)
Nimmay: Tapno paneknekak kenka a mariknak ti saem ti
panagsagabam. (Tumugaw)
Linnaay: Bay-am a bukodak ti karbengak a ladingit,
Nimmay.
Nimmay: Ammom nga awan kadata rti agayat iti daytoy a
mapaspasamak.
Linnaay: (Sumango) Nagasatka, Nimmay, Adda kenka ti
bukel a diak naisagut ken Damiyao. Ti lung-aymo,
ti libnosmo, uray ti timekmo, isuda ti kayaw ti
biag. Rumbeng unay a sika ti pili ti tribu.
(Mangngeg ti dalagudog dagiti tambor) Ngem
mangrugin ti sala, Nimmay. Adda idiayen ni
Damiyao. Ingkan…
Nimmay: (Umisem) Makauray ti sala, Linnaay. (Tumakder)
Bay-am ta sapulennak ni Damiyao. Ni Damiyao a
nangted kenka iti umuna nga agek, umuna a
dungngo, umuna a lailo…
Linnaay: (Sumango) Eppes nga umuna! Eppes a bukel!
Bukel iti natikag a rengngat…
Nimmay: Nagasatka met Linnaay a nagpaay iti sidong ti
Maraem unay a lalaki ti tribu…
Linnaay: Gasat nga agpaay kenkan, Nimmay. Dayaw ken
nagan, ayat ken lailo.
Nimmay: No maitedko ti saanmo a naited.
Linnaay: Adda kenka dagiti paltiing dagiti diosen. Ubingka
a bukel. Apagbingngi a busel.
Nimmay: Kinunuak met ti kasta idi sika. Idi agsalakayo ken
Damiyao. Ubingak unay idi ngem mariknakon ti
giteb ni apal. Nakitak amin dagiti paludipmo
kenkuana. Diak ilibak, Linnaay, indawdawatko
idi a masarakakto koma ti lalaki a kas ken
Damiyao.
Linnaay: Dawat a pimmayso, Nimmay! Dumteng kenka iti
daytoy a rabii ti kinalalaki ni Damiyao tapno
apitenna ti kinaganosmo…tapno biagenna iti
arpadyo ti bukel a raemento manen ti tribu.
Nimmay: Ti tribu ti akinnakem amin dagitoy.
Linnaay: Awatem koma ni Damiyao a kas ti panangawatko.
Nimmay: Iti maysa a kondision…
Linnaay: Iti amin a kondision.
Nimmay: Babaen ti naragsak ken nadalus a
pammalubosmo.
Linnaay: (Tumakder a kasla naapas) Dawdawatem dagiti
Kakaisuna a liwliwak – ti sennaayko a
daksanggasat ken ti luak a pagkamangak. Ngem
no isu ti gustuem…itedko ida gapu ken Damiyao..
Nimmay: (Tumakder) Agyamanak, Linnaay. Ngem saan a
makaanay dagiti nasam-it a balikasmo. Masapul a
baliksem iti aramid. Umayka, Linnaay,
danggayannakami iti sala.
Linnaay: (Masdaaw a sumango) Nimmay, apay a dawatem
ti maysa a banag a saanen a paset ti katulagan ti
tribu?
Nimmay: Panagpinnateg ti dua nga agkabsat. Ay-ayatenta a
dua ni Damiyao iti awan kurangna nga ayat.
Apay a dita mapan agsala? Siak ken Damiyao
tapno agpakadakamton iti salon, sika ken ti
kaasmangmo tapno irugim manen ti
mangidaton iti ayat ita uneg ta pusom.
Linnaay: Natayen ti lung-ay kadagiti imak ken gutong.
Naidatonda aminen ken Damiyao.
Nimmay: Agungardanto apaman a makitam dagiti lallaki
ti tribu.
Linnaay: (Makasangit) Nimmay! Saannak nga allilawen.
Saanmo a maguyugoy ti eppes a laem ‘toy ayatko
iti pammatim nga addanto bukel a mapataudko.
Nimmay: Linnaay, kabsatko. Nalipatam kadin a tunggal
bukel a mapataud, gubuayen ti agsumbangir a
kinabagas?
Linnaay: (Gulpe) Ania ti kayatmo a sawen Nimmay?
Nimmay: Mabalin a ni Damiyao ti eppes.
Linnaay: Apay a sawem ti kasta? Saan, Nimmay, siak ti
natikag a bukel.
Nimmay: Mabalin a ni Damiyao, ket nalabit nga awanto
pay ti ubbaw kadakayo. Mano, mano a tawenyon
a nagtipon? Manon nga igaaw ti napalabas?
Linnaay: (Agulimek a kumita iti adayo) Tallo, uppat,
lima… Lima a tawenmi.
Nimmay: Nagpariknaka kadin iti mangngagas dita patad?
Linnaay: (Sumango) Ammom nga uray dayta saan a
kanunongan ti pammatitayo ditoy bantay,
Nimmay.
Nimmay: Amangan, Linnaay, amangan ta agsipud ti
gagetyo a parsua saanmo pay a napasangpet ti
gundaway nga inka madlaw ken marikna dagiti
pagilasinan.
Linnaay: Inaramidmi aminen a kaniaw, Nimmay. Ngem
kaskasdi nga awan nagparikna kaniak.
Nimmay: Wenno, saanna pay nga oras…
Linnaay: Saannak a tikawen, Nimmay. Napateg unay ni
Damiyao a mapaay. Ngem no isu ti kayat ti tribu,
anusak, yantangay addaka a pangnamnamaan
tapno maalaw ti kinalalakina.
Nimmay: Babaen ti panagsakripisiotayo a babbai! Gapu
laeng ti pammatida a ti anak ti panguluen ti
Diosen ti kinabagas.
Linnaay: Isu dayta ti paneknekam, Nimmay. Nalpaskon ti
pannakabagik.
Nimmay: Intedmo ti bagim, ti amin a lasbang ken
ayamuommo. Kalpasanna, panawannaka nga
agmaymaysa.
Linnaay: Babai ti kinataom, Nimmay. Ditoy bantay,
agtamedka iti linteg ti ugma. Maaramatka iti
pagayatan dagiti maraem. (Tumugaw)
Nimmay: (Agtugaw) Linnaay, tulungannak. Mabutengak.
Ayatek ni Damiyao a kas ti panagayat ti init iti
sipnget gaputta anak ti pagtamdan a panguluen.
Itibnokko ‘toy darak iti dara dagiti natan-ok. ‘La,
wen. Umanay kadin a pakapaayan dayta, Linnaay?
Linnaay: (Sumango) Nimmay, kabsatko. Idawdawtko a
sika ti rusingan ti bukel.
Nimmay: Kasano ti panamatik ti kasta?
Linnaay: Adda iti libnos ken lasbangmo.
Nimmay: Nalibnos ken nalasbangka met idi.
Linnaay: Patibkerem ‘ta pammatim.
Nimmay: Awan ti natikag kadakayo?
Linnaay: Kayatnak sa a kaasian. Ni Damiyao ti
kaasiantayo.
Nimmay: Ngem saandatayo a kaasian a babbai.
Linnaay: Nayanakta nga agtungpal.
Nimmay: Apay a dika tungpalen ti dawatko?
Linnaay: Agpaay laeng kadakayo ti salon iti daytoy a rabii.
Nimmay: Sumalaka, Linnaay. Isalam ta kinalidaymo.
Pumilika ti padata a nababa a kapitpitik ta daram.
Linnaay: Maymaysa ti dara ni Ayat, Nimmay.
Nimmay: Mabutengak a mapaay, Linnaay. Diak kayat a
sagabaen ti nakapay-am.
Linnaay: Sanka a mapaay, Nimmay.
Nimmay: Ket no mapaayak?
Linnaay: (Saan a makauni a dagus. Agdumog.)
Nimmay: Ket no mapaayak, saan kadi nga inkari ni
Damiyao iti panagsublina kenka?
Linnaay: (Saan a sumungbat. Agulimek.)
Nimmay: Dengdenggek itay dita baba ti karina, ken ti
panagidawdawatmo a mapaay koma pay kaniak.
Apay a kastoy ti mapasamak, Linnaay?
(Tumakder a kumita iti tallaong) Apay a ti tribu
agbalin a bulsek ken tikag a sibibiag? Apay a ti
pammati ti mangeddeng kadagiti sagabaentayo?
Apay a datayo laeng a nababa ti makuna nga
ubbaw? Duog ken baringring a pammati!
Linnaay: (Tumakder. Kasla Natukay) Ania ti kayatmo a
mapasamak, Nimmay? Ania ti pudno nga
inayam ditoy?
Nimmay: Gapu kenka, Linnaay. Tapno dawatek ti
kalintegam. Gapu ken Damiyao tapno
maisaganaak ti panggepna. Gapu iti tribu tapno
dawatem kenkuanan dagiti karbengan a
naipaidam. Ken gapu kadagiti babbai a runoten
ken ilunod ti kastoy a linteg ti bantay.
Linnaay: Nimmay, ballaaganka! Pengdam ti pagus ti
panagduaduam. Ngem saanka a pabasolen.
Ubingka ken karugrugsuam unay. Ngem
laglagipem nga awan ti mabalintayo no di
agkurno.
Nimmay: Adda pamuspusan, Linnaay. ‘Data ti aglak-am
kadagitoy a kinadaksanggasat. Apay a dita
mangaramid iti maysa a wayat? Saan a mabalin
nga agtalinaedta lattan iti kayaw ti maysa nga
ayat a taudan ti lunodtayo a babbai. Saankonto a
mapakawan ti bagik no paayennak ni Damiyao
ket sagabaekto ti kinalupoyna a lalaki.
Linnaay: Ania ti wayat a pampanunotem?
Nimmay: Umayka iti salaan. Agkuyogta, ket sadiay,
isalata ti kinamaag ken kinaranggas ti
paglintegan ti tribu. Tuntonem ti kalintegam a
ragsak, Linnaay. Ket diakto met aklonen ni
Damiyao agingga iti maipaneknekna ti
kinaubbawyo a dua.
Linnaay: Asi pay ni Damiyao! (Agtugaw)
Nimmay: Ilunodtayo ti kaasi a ditay ikkan ti
panagpanunot. (Agtugaw)
Linnaay: No saantay’ a maikkat ti kullaap kadagiti
matada. A ti ragsak ket kaipapananta a parsua,
kas met ti pateg ti ragsak ken kaipapanan ti
turayda. Madadaanak a matay. (Umisem.
Kitaenna ni Nimmay.) Adda masirayak a
kinapudno.
Nimmay: Sanguenta ti pangulo. Sika ti umuna nga
agtunton.
Linnaay: Tuntonek ti kalintegak ken ragsakko.
Nimmay: Supiatek ti pagayatan ti tribu.
Linnaay: Ket no mapaayak manen, Nimmay -
Nimmay: Patay laeng ti makaibaga. Aramidenta daytoy
gapu kadagiti sumaruno a kaputotan.
Linnaay: (Agbaliw ti riknana) Pinasublim ti bilegko, ti
tarigagayko nga agbiag.
Nimmay: Agyamanak … ngem rabiin. (Agallingag) Ti
tangguyob. Mangngegmo daydiay? (Sarunuen ti
kongkong)
Linnaay: Nangngegko, pagilasinan a simmangpeten dagiti
panguluen ti tribu. (Pidutenna ti bungon)
Nimmay: Bungon... Panggepmo gayam ti pumanaw.
Linnaay: Wen, panggepkon, Nimmay. Agingga iti dika
simmangpet. Ngem ibabawik ti panggepko.
Sumurotak kenka iti salaan. (adda iruarna iti
bungonna. Panyo. Alaenna nga itapungor
pagammuan, sarapaenna ti mugingna)
Musiko… ( Agdumog)( Maulaw) Ti ulok,
Nimmay. Nasakit ti ulok.
Nimmay: Linnaay, masakitka?
Linnaay: Agsipnget ti makitak. Maulawak (natebbag).
(Agkidem sana itupak ti ulona iti saklot ni Nimmay)
Musiko … Musiko …..
Nimmay: (Kumita iti tallaong. Pumigsa ti ungor ti
tambor, kongkong ken anabaab) Biddut, biddut
amin dagitoy. Ket agsagaba ti adu a parsua gapu iti
pammati a nangibalud iti isip. Basol ti panguluen a
mangipapan iti kinaeppes ti maysa a bukel a di pay nadanon ti umno a tiempo. Biddut met ti agkuna a dakami laeng a babbai iti bantay ti yan ti ungel ti biag. Basolko met ti panangipagarupko a narukop ni Damiyao. Ngem saanko a basol no lapdak daytoy a kinamaag ti tribu. Isalak ti kinapudno iti purok. No siak ti mapaay, isalak ti pannakapaayko. Isalak ti lidayko. Ngem isalak met ti ragsakko, Linnaay. A pudno ti atapko: iti saklotmo, adda rumusrusing a bukel! (Mangngeg ti pukkaw iti ruar. Timek ni Damiyao) Linnaayyyyy…. Linnaaaayyy…. L
(GIBUSNA)
Dagiti Nagakem: Ben Tacal, iti papel a Damiyao
Carmencita Tadique, iti papel a Linnaay
Aurelio Tabbada, iti papel a Nimmay
(Agpapada a taga-Sto. Domingo, Ilocos Sur
ken kamengda amin ti GUMIL Sto.Domingo)
*Immuna a naidrama daytoy a piesa ni PAA idi Pebrero 22, 1971 idiay Sinait, Ilocos Sur, kabayatan ti pannakaangay ti Ilocos Sur Provincial Meet. Naipabuya metten daytoy a drama iti sumagmamano a barangay ken estasion ti radio iti San Fernando, La Union iti tawen 1991, babaen iti panangidirehir ni Prof. Crescencia R. Alcantara.
__________________
Naipablaak iti Rimat
Disiembre 2004